Alles over

Twintig jaar geleden was een airco in een Nederlandse woning een uitzondering. Inmiddels heeft ruim anderhalf miljoen huishoudens een vorm van actieve koeling, en dat aantal groeit elk jaar met tienduizenden. Dat is geen kwestie van luxe maar van een samenloop van drie ontwikkelingen die elkaar versterken.

Het aantal warme dagen neemt toe. Waar Nederland in de jaren tachtig gemiddeld rond de twintig zomerse dagen per jaar telde, ligt dat gemiddelde nu boven de dertig. Belangrijker nog dan de pieken zijn de tropische nachten: nachten waarin de temperatuur niet onder de 20 graden zakt. In binnensteden als Amsterdam, Utrecht en Nijmegen komen die inmiddels meerdere keren per zomer voor, en dan werkt de klassieke oplossing van ramen openzetten simpelweg niet meer.

Woningen worden beter geïsoleerd. Dat is goed nieuws voor de winter, maar het heeft een keerzijde. Isolatie houdt warmte binnen, ongeacht de richting waarin je die warmte wilt hebben. Een goed geïsoleerde woning die eenmaal is opgewarmd, koelt 's nachts nauwelijks meer af. Nieuwbouw met grote raampartijen en een luchtdichte schil loopt op een zomerdag sneller op dan een tochtige jaren-dertigwoning.

De techniek is beter en goedkoper geworden. Een split airco uit 2010 haalde een SEER van rond de 5. Moderne inverter-toestellen halen 8 tot 9, wat betekent dat het stroomverbruik voor dezelfde koeling bijna gehalveerd is. Tegelijk is diezelfde airco een lucht-lucht warmtepomp die in de winter omgekeerd kan draaien, waarmee hij een deel van je gasverbruik overneemt. Die dubbele functie verandert de businesscase fundamenteel: een apparaat dat je in de zomer comfort geeft én in het tussenseizoen je energierekening verlaagt, verdient zich sneller terug dan een apparaat dat alleen koelt.

Voordat je in de details duikt, is het goed om de verwachtingen scherp te hebben. Een airco is uitzonderlijk effectief in wat hij doet, en volledig ongeschikt voor wat hij niet doet.

Wat hij goed doet: een ruimte binnen twintig tot veertig minuten acht tot twaalf graden onder de buitentemperatuur brengen; de luchtvochtigheid verlagen, wat de gevoelstemperatuur nog eens aanzienlijk drukt; stof en pollen uit de lucht filteren; en in het tussenseizoen efficiënt verwarmen met een rendement dat vier tot vijf keer hoger ligt dan een elektrische kachel.

Wat hij niet doet: de hele woning koelen vanaf één binnenunit (koude lucht gaat niet om hoeken en niet door dichte deuren); warm tapwater maken; de cv-ketel volledig vervangen bij strenge vorst; of een slecht geïsoleerd dak compenseren. Voor dat laatste geldt: een zolderkamer die overdag oploopt naar 34 graden heeft eerst dakisolatie en buitenzonwering nodig, en pas daarna een airco. Doe je het andersom, dan koop je een groter en duurder toestel dat vervolgens permanent op vollast draait.

De vuistregel die installateurs hanteren: eerst de warmte buiten houden, dan pas koelen. Buitenzonwering op een zuid- of westgevel houdt zeventig tot negentig procent van de zonnestraling tegen vóórdat die door het glas komt, en verlaagt de benodigde koelcapaciteit vaak met een hele vermogensklasse. Dat scheelt bij aanschaf vier- tot achthonderd euro én structureel twintig tot veertig procent in verbruik.