Airco of warmtepomp?

De verwarring is begrijpelijk, want een airco is een warmtepomp. Beide apparaten werken met een gesloten koudemiddelcircuit, een compressor en twee warmtewisselaars, en beide verplaatsen warmte van de ene kant naar de andere in plaats van warmte op te wekken. Het onderscheid zit in het medium waaraan de warmte wordt afgegeven.

Een airco (lucht-lucht warmtepomp) geeft de warmte direct af aan de kamerlucht via de binnenunit. Dat is snel: binnen enkele minuten voel je het verschil. Het is ook efficient, want er zit geen tussenstap tussen het koudemiddel en de lucht die je voelt. De keerzijde is dat het effect lokaal blijft: alleen de ruimtes met een binnenunit worden verwarmd of gekoeld, en warm tapwater kan het systeem niet maken.

Een lucht-water warmtepomp geeft de warmte af aan water, dat via vloerverwarming, lage temperatuur radiatoren of convectoren de woning verwarmt. Dat is trager en vraagt lage afgiftetemperaturen, maar het verwarmt de hele woning gelijkmatig en kan gekoppeld worden aan een boiler voor warm tapwater. Daarmee vervangt het systeem de cv-ketel volledig, wat een airco per definitie niet doet.

Er bestaat nog een derde variant: de bodemwarmtepomp, die warmte uit de grond haalt via een bron of lus. Die heeft het hoogste rendement (SCOP 4,5 tot 5,5) en de meest constante prestaties, maar kost 15.000 tot 30.000 euro en vraagt een boring of een groot grondoppervlak. Voor de meeste bestaande woningen komt die niet in beeld.

Een eerlijke vergelijking kijkt niet alleen naar aanschaf. Onderstaande berekening gaat uit van een tussenwoning van 120 vierkante meter met een gasverbruik van 1.200 kubieke meter per jaar, een gasprijs van 1,45 euro per kuub en een stroomprijs van 28 cent per kilowattuur.

Scenario 1: cv-ketel houden, airco erbij voor koelen en tussenseizoen. Investering 2.500 euro. De airco neemt circa 700 kubieke meter gas over, wat 1.015 euro per jaar aan gas bespaart maar 385 euro aan stroom kost. Netto besparing op verwarmen: 630 euro per jaar. Daar komt het koelen bij, wat 70 tot 125 euro per zomer kost. Netto voordeel: ongeveer 510 tot 560 euro per jaar, plus koelcomfort. Over vijftien jaar met één ketelvervanging (2.200 euro) en onderhoud: circa 3.500 euro investering tegenover ruim 7.500 euro besparing.

Scenario 2: volledig over op een lucht-water warmtepomp. Investering 13.000 euro min 3.500 euro ISDE-subsidie is 9.500 euro netto, vaak plus enkele duizenden euro's voor isolatie en het vervangen van radiatoren. Het gasverbruik verdwijnt volledig (1.740 euro per jaar), de stroomrekening stijgt met circa 2.600 kilowattuur (730 euro). Netto besparing: ruim 1.000 euro per jaar, plus het vastrecht van de gasaansluiting van circa 200 euro. Terugverdientijd: acht tot elf jaar, korter naarmate de gasprijs stijgt.

Conclusie: de airco heeft veruit de kortste terugverdientijd en de laagste drempel, maar haalt je niet van het gas af. De warmtepomp vraagt een veel grotere investering maar levert een structureel lagere energierekening en een gasloze woning op. Het zijn geen concurrenten maar antwoorden op verschillende vragen.

Op dit punt lopen beide opties het sterkst uiteen. De ISDE-regeling (Investeringssubsidie Duurzame Energie en Energiebesparing) vergoedt een deel van de aanschaf van een lucht-water of bodemwarmtepomp, met bedragen die doorgaans tussen 2.500 en 4.500 euro liggen afhankelijk van het vermogen en het rendement van het toestel.

Een airco komt hier niet voor in aanmerking. De reden is beleidsmatig: de regeling is bedoeld om woningen van het gas af te helpen, en een lucht-lucht warmtepomp vervangt de cv-ketel niet volledig. Ook als je de airco feitelijk gebruikt om vijfhonderd kuub gas per jaar te besparen, blijft hij buiten de regeling vallen.

Er zijn wel andere routes. Veel gemeenten en provincies kennen duurzaamheidsleningen met een lage rente waarmee ook koeling en zonwering gefinancierd kunnen worden. Daarnaast bestaan er regionale subsidies voor isolatie en buitenzonwering, die indirect de benodigde airco-capaciteit verlagen. De actuele stand van zaken per regeling staat op de pagina over airco subsidie.

Kies een airco als: je woning matig tot redelijk geïsoleerd is en isoleren op korte termijn niet haalbaar is; koelen je belangrijkste motief is; je budget onder de vijfduizend euro ligt; je in een appartement woont zonder ruimte voor buffervat en boiler; je huurt en een omkeerbare oplossing zoekt; of je de cv-ketel voorlopig wilt houden en alleen het tussenseizoen elektrisch wilt maken.

Kies een lucht-water warmtepomp als: je woning goed geïsoleerd is (label B of beter, of bereid bent daarin te investeren); je vloerverwarming hebt of grote lage-temperatuurradiatoren; je van het gas af wilt; je een technische ruimte hebt van minimaal een tot twee vierkante meter; en je een terugverdientijd van acht tot elf jaar acceptabel vindt.

Twijfelgevallen. Een jaren-dertigwoning met spouwmuurisolatie en HR++-glas maar zonder vloerverwarming zit precies tussen beide in. Daar is een hybride opstelling vaak de verstandigste keuze: de cv-ketel blijft voor de koudste dagen en het tapwater, en een airco of kleine hybride warmtepomp neemt het tussenseizoen over. De investering blijft beperkt, de besparing is direct, en je houdt de deur open voor een volledige overstap zodra de isolatie op orde is.

Een optie die vaak over het hoofd wordt gezien: allebei. Een lucht-water warmtepomp voor verwarming en tapwater, gecombineerd met een enkele split airco in de slaapkamer of woonkamer voor de koeling. Dat klinkt dubbelop, maar het lost een reëel probleem op.

Warmtepompen met vloerkoeling koelen namelijk maar beperkt: twee tot vier graden, traag reagerend en zonder ontvochtiging. Op een tropische dag van 34 graden is dat onvoldoende, en op een zolderkamer helpt het helemaal niet omdat daar meestal geen vloerverwarming ligt. Een enkele split airco van 2,0 kW in de slaapkamer kost 1.300 tot 2.200 euro en lost precies dat probleem op.

De omgekeerde combinatie komt ook voor: een hybride opstelling met de bestaande cv-ketel voor tapwater en de koudste dagen, plus airco's in de meest gebruikte ruimtes voor koeling én tussenseizoenverwarming. Dat is de goedkoopste route naar een fors lager gasverbruik, met een investering van drie- tot vijfduizend euro in plaats van tien- tot vijftienduizend.