Vergunning en VvE

Voor een gemiddelde eengezinswoning met een tuin is een airco in Nederland vergunningvrij, zolang de buitenunit aan de achterzijde hangt, niet boven de eerste bouwlaag uitkomt en de buren er geen onaanvaardbare geluidshinder van ondervinden. Dat is verreweg de meest voorkomende situatie, en het verklaart waarom de meeste mensen nooit met de gemeente te maken krijgen.

Zodra er iets afwijkt van dat standaardbeeld, verandert het plaatje. Woon je in een appartement, dan is niet de gemeente maar de VvE je eerste hindernis. Woon je in een monument of in een beschermd stadsgezicht, dan is zelfs een gaatje in de gevel vergunningplichtig. Huur je, dan is de verhuurder aan zet, ongeacht wat de gemeente ervan vindt.

De volgorde is altijd dezelfde: eerst eigendom en toestemming, dan pas techniek en offerte. Wie het andersom doet, loopt het risico een getekende offerte te hebben liggen voor iets dat niet mag.

Als huurder heb je twee dingen nodig: toestemming van de verhuurder, en duidelijkheid over wat er bij vertrek gebeurt. Juridisch is een vaste split airco een verandering aan het gehuurde. Voor veranderingen die zonder noemenswaardige kosten ongedaan gemaakt kunnen worden, heb je in beginsel geen toestemming nodig; een doorvoer van 65 millimeter door de buitenmuur valt daar niet onder.

Vraag toestemming daarom altijd schriftelijk aan, en leg drie dingen expliciet vast. Ten eerste: mag de installatie bij vertrek blijven zitten, of moet je hem verwijderen en de gevel herstellen? Ten tweede: wie is verantwoordelijk voor onderhoud en reparatie gedurende de huurperiode? Ten derde: wat gebeurt er bij schade aan de gevel of bij lekkage van condenswater?

Woningcorporaties hanteren vaak een standaardbeleid. Sommige staan een airco toe onder voorwaarde dat een gecertificeerd bedrijf installeert en dat de huurder de installatie bij vertrek verwijdert; andere staan alleen mobiele of monoblock-oplossingen toe. Vraag het beleid op voordat je offertes aanvraagt.

Krijg je geen toestemming, dan blijven er goede alternatieven over. Een monoblock-airco heeft twee kleine muurdoorvoeren en geen buitenunit; een mobiele airco heeft alleen een raamdoorvoer die volledig omkeerbaar is. Beide zijn minder efficient, maar wel direct beschikbaar. Zie de pagina over airco in een huurwoning voor de volledige uitwerking.

Nederland telt ruim 60.000 rijksmonumenten en daarnaast tienduizenden gemeentelijke monumenten. Woon je in zo'n pand, dan geldt: elke wijziging aan het monument is vergunningplichtig, ook wijzigingen die vanaf de straat onzichtbaar zijn. Een leidingdoorvoer door een historische muur is juridisch een wijziging, ongeacht de diameter.

Bij een beschermd stads- of dorpsgezicht is het regime iets soepeler: daar gaat het om het straatbeeld. Een buitenunit aan de achtergevel of op een plat dak dat vanaf de openbare weg niet zichtbaar is, wordt in veel gemeenten wel toegestaan, mits het pand zelf geen monument is. De praktische toets die ambtenaren aanleggen is bijna altijd dezelfde vraag: is het zichtbaar vanaf openbaar gebied?

Krijg je geen toestemming voor een buitenunit, dan zijn er drie serieuze routes. De eerste is een monoblock-airco: alle techniek zit binnen, en er zijn slechts twee ronde doorvoeren van circa zestien centimeter nodig, die aan de buitenzijde met een vlak rooster in gevelkleur kunnen worden afgewerkt. De tweede is een buitenunit uit het zicht op een plat dak of in de tuin met een langere leiding; tot vijftien meter is dat bij de meeste merken zonder rendementsverlies te overbruggen. De derde is een lucht-water warmtepomp met vloerkoeling, waarbij de buitenunit als verwarmingsinstallatie wordt beoordeeld in plaats van als airco, wat bij sommige gemeenten net een andere afweging oplevert.

Geluid is in de praktijk de meest voorkomende bron van conflicten rond airco's. Gemeenten toetsen installatiegeluid doorgaans aan een richtwaarde van circa 40 dB(A) op de gevel van de dichtstbijzijnde woning in de nachtperiode (23.00 tot 07.00 uur), met hogere waarden overdag. Dat is geen absolute wet maar een breed gehanteerde norm die teruggaat op het Activiteitenbesluit en die in omgevingsplannen vaak letterlijk is overgenomen.

Of je die norm haalt, hangt vooral af van de afstand. Een moderne buitenunit produceert 45 tot 55 dB(A) op een meter. Per verdubbeling van de afstand neemt dat met ongeveer zes decibel af. Op vier meter zit een unit van 52 dB(A) dus rond de 40 dB(A), precies op de grens. Een nachtstand die het niveau nog eens drie tot zes decibel verlaagt, maakt in die situatie het verschil.

Naast de publiekrechtelijke norm bestaat het burenrecht. Ook als de gemeente niet handhaaft, kunnen buren via de civiele rechter onrechtmatige hinder aanvoeren. De rechter weegt dan de ernst en duur van de hinder, de aard van de omgeving en of de veroorzaker redelijke maatregelen heeft genomen. Praktische maatregelen die in procedures gunstig meewegen: trillingsdempers onder de unit, een akoestisch omkasting- of schutscherm, de nachtstand permanent inschakelen en de unit niet richting een slaapkamerraam laten blazen.

Begin altijd met de gratis vergunningcheck via het Omgevingsloket (omgevingswet.overheid.nl). Je vult je adres in en beantwoordt een reeks vragen over wat je wilt plaatsen. De uitkomst is een van drie: vergunningvrij, meldingsplichtig, of vergunningplichtig. Bewaar de uitkomst als pdf; dat is je bewijs als er later discussie ontstaat.

Blijkt een vergunning nodig, dan dien je die in via hetzelfde loket. Je hebt daarvoor nodig: een situatietekening met de exacte plaats van de unit, een gevelaanzicht of foto met de unit ingetekend, de technische specificaties van het toestel inclusief geluidsvermogen, en een korte toelichting op de keuze voor die plek. Bij een monument wordt de aanvraag voorgelegd aan de monumenten- of welstandscommissie.

De reguliere procedure duurt acht weken, eenmalig verlengbaar met zes weken. Bij monumenten geldt vaak de uitgebreide procedure van zes maanden. Reken dus bij een monument op een half jaar tussen aanvraag en installatie, en start ruim voor het koelseizoen.