Multi-split airco

Een multi-split werkt volgens hetzelfde principe als een gewone split airco, met een cruciaal verschil: waar een enkele split precies een binnenunit op een buitenunit aansluit, bedient een multi-split buitenunit er twee tot vijf tegelijk. Elke binnenunit heeft een eigen leidingpaar naar de buitenunit, een eigen expansieventiel en een eigen thermostaat.

De buitenunit is daarvoor uitgerust met een grotere compressor en een verdeelblok dat het koudemiddel over de aangesloten binnenunits verdeelt. Een elektronische regeling bepaalt continu hoeveel koudemiddel naar welke unit gaat, op basis van de vraag uit elke ruimte. Draait alleen de slaapkamer, dan moduleert de compressor terug naar een fractie van zijn vermogen; draaien alle vier de units op vollast, dan levert hij zijn maximale capaciteit.

In de praktijk zie je in Nederlandse woningen vooral de duo-split (woonkamer plus ouderslaapkamer) en de trio-split (woonkamer plus twee slaapkamers). Systemen met vier of vijf binnenunits kom je vooral tegen in vrijstaande woningen, grote jaren-dertigwoningen en kleine kantoorpanden.

De afweging draait om drie vragen: hoeveel ruimtes wil je koelen, hoeveel gevelruimte heb je, en hoe erg is het als alles tegelijk uitvalt?

Kies een multi-split als je drie of meer ruimtes wilt koelen, als je maar op een plek een buitenunit kwijt kunt (bijvoorbeeld een klein balkon of een smalle achtertuin), als de VvE of gemeente maximaal een unit aan de gevel toestaat, of als de ruimtes dicht bij elkaar liggen zodat de leidinglengtes beperkt blijven.

Kies losse split-systemen als je maar twee ruimtes wilt koelen die ver uit elkaar liggen (bijvoorbeeld voor- en achterzijde van een diep pand), als je tegelijk wilt kunnen koelen en verwarmen in verschillende kamers, als bedrijfszekerheid zwaar weegt, of als je gefaseerd wilt uitbreiden zonder nu al vast te leggen hoeveel units je uiteindelijk wilt.

Dat laatste punt wordt vaak onderschat. Een multi-split buitenunit heeft een vast aantal aansluitingen. Koop je een tweevoudige buitenunit en wil je twee jaar later een derde kamer erbij, dan moet de complete buitenunit vervangen worden. Weet je nu al dat je uiteindelijk drie of vier ruimtes wilt, koop dan meteen de buitenunit met dat aantal aansluitingen; niet gebruikte poorten kunnen jarenlang afgedopt blijven.

Een veelgemaakte fout is dat mensen de vermogens van de binnenunits optellen en aannemen dat de buitenunit precies dat totaal moet leveren. Zo werkt het niet. Multi-split buitenunits worden bewust onderdimensioneerd ten opzichte van de som van de binnenunits, omdat het in de praktijk vrijwel nooit voorkomt dat alle ruimtes tegelijk op vollast koelen.

Fabrikanten hanteren daarvoor een gelijktijdigheidsfactor, meestal tussen 70 en 130 procent. Een buitenunit van 6,8 kW mag bijvoorbeeld binnenunits met een opgeteld vermogen tot 9,0 kW bedienen. Draaien ze allemaal tegelijk op maximum, dan levert elke unit iets minder dan zijn nominale vermogen. Voor woonsituaties is dat geen probleem: de slaapkamers draaien meestal 's nachts en de woonkamer overdag.

Waar je wel op moet letten is het minimumvermogen. Een grote buitenunit kan niet oneindig ver terugmoduleren. Draait er in de nacht alleen een kleine binnenunit van 1,5 kW op een buitenunit van 9 kW, dan zit die buitenunit onder zijn minimale werkgebied en gaat hij alsnog schakelen. Dat kost stroom, is hoorbaar en belast de compressor. Combineer daarom geen erg grote buitenunit met overwegend kleine binnenunits.

Ook de totale leidinglengte is begrensd. De meeste fabrikanten hanteren een maximum van 60 tot 80 meter totaal over alle takken samen, met daarnaast een maximum per tak (vaak 25 tot 30 meter) en een maximaal hoogteverschil tussen buiten- en binnenunit van 10 tot 15 meter. Bij lange trajecten moet extra koudemiddel worden bijgevuld volgens de tabel van de fabrikant; dat is geen optie maar een vereiste.

1. Alle units in dezelfde modus. Dit is de beperking die de meeste mensen verrast. Een standaard multi-split kan niet tegelijk koelen en verwarmen. Zet je in maart de woonkamer op verwarmen, dan kan de slaapkamer op dat moment niet koelen. In het voor- en najaar, wanneer de zon een zuidkamer opwarmt terwijl een noordkamer koud blijft, kan dat irritant zijn. Systemen die het wel kunnen (met warmteterugwinning) kosten twee tot drie keer zoveel en worden vrijwel alleen zakelijk toegepast.

2. Eén storing, alles plat. Bij een defecte buitenunit valt de koeling in alle ruimtes weg. Bij losse systemen zou je in dezelfde situatie nog twee werkende airco's hebben. Weeg dit mee als je thuiswerkt of als er iemand in huis is die slecht tegen hitte kan.

3. Uitbreiden kan niet. Een buitenunit met twee aansluitingen bedient nooit een derde binnenunit. Bepaal daarom vooraf je eindsituatie en koop de buitenunit daarop, ook als je de laatste binnenunit pas over twee jaar plaatst. Niet-aangesloten poorten worden afgedopt en kosten niets extra in gebruik.

4. Merkgebondenheid. Binnen- en buitenunits van een multi-split moeten van hetzelfde merk en dezelfde productlijn zijn; de communicatieprotocollen zijn niet uitwisselbaar. Ga je over tien jaar uitbreiden of een binnenunit vervangen, dan zit je vast aan dat merk en aan de vraag of die lijn dan nog bestaat. Kies daarom een merk met een lange productlevenscyclus en goede onderdelenvoorziening in Nederland.

Losse split-systemen. Bij twee ruimtes vrijwel gelijkwaardig in prijs, en bedrijfszekerder. Lees alles over de techniek op de pagina over de split airco.

Eén krachtige split in een open leefruimte. Heb je een doorzonwoning waarbij woonkamer, keuken en hal in elkaar overlopen, dan koelt een enkel toestel van 5,0 of 7,0 kW die hele zone vaak prima. Dat is aanzienlijk goedkoper dan drie binnenunits. Voorwaarde is wel dat er geen deuren tussen zitten die dicht gaan.

Lucht-water warmtepomp met koelfunctie. Vervang je toch al je cv-ketel, overweeg dan een lucht-water warmtepomp met vloerkoeling. Die koelt de hele woning gelijkmatig en zeer stil, al is het koelvermogen beperkt: reken op een verlaging van twee tot vier graden, niet op de acht tot tien graden die een airco haalt. Zie de vergelijking airco versus warmtepomp.

VRF-systeem. Voor zes binnenunits of meer, of voor panden met meerdere verdiepingen en gebruikers. Duurder in aanschaf maar zeer flexibel en met de mogelijkheid om gelijktijdig te koelen en te verwarmen. In woningen zelden rendabel; bij kantoorpanden en appartementencomplexen de standaard.