Energielabel, SEER en SCOP

Elke airco die in de EU wordt verkocht, draagt een verplicht energielabel. Anders dan bij een koelkast staan daar twee beoordelingen op: één voor koelen en één voor verwarmen. Die kunnen van elkaar verschillen, en dat gebeurt vaker dan je zou denken.

De schaal loopt van A+++ tot D. Belangrijk is dat die letters geen absolute betekenis hebben maar drempelwaarden voor SEER en SCOP vertegenwoordigen. Twee toestellen met label A++ kunnen een SEER van 6,2 en 8,4 hebben — een verschil van ruim dertig procent in verbruik, binnen dezelfde letterklasse. Kijk daarom altijd naar het getal, niet alleen naar de letter.

Naast SEER en SCOP staan op het label ook het nominale koel- en verwarmingsvermogen in kW, het jaarlijks energieverbruik in kWh, en het geluidsvermogensniveau van binnen- en buitenunit in dB(A). Dat laatste is voor een slaapkamer of een korte tuin minstens zo relevant als het rendement.

SEER staat voor Seasonal Energy Efficiency Ratio. Het getal geeft aan hoeveel kilowattuur koeling het toestel levert per kilowattuur stroom, gemeten over een volledig gesimuleerd koelseizoen. Een SEER van 7,0 betekent dus: één kilowattuur stroom erin, zeven kilowattuur koeling eruit.

Dat lijkt op magie maar is het niet. Een airco maakt geen koude, hij verplaatst warmte. De stroom wordt alleen gebruikt om de compressor en de ventilatoren te laten draaien; de warmte zelf wordt verplaatst zonder dat daar energie in gestopt hoeft te worden. Daarom kunnen rendementen boven de honderd procent liggen, iets wat bij een elektrische kachel per definitie onmogelijk is.

De seizoensmeting is het belangrijke deel. In de meting zit een gewogen mix van deellastcondities: een deel van de tijd op honderd procent, een groter deel op 74, 47 en 21 procent. Dat weerspiegelt de werkelijkheid, want een inverter-airco draait het grootste deel van de tijd op een fractie van zijn vermogen, en juist daar is het rendement het hoogst. Bij twintig procent belasting kan een goede inverter een momentaan rendement van tien tot twaalf halen.

SCOP staat voor Seasonal Coefficient of Performance en is de tegenhanger van SEER voor de verwarmingsstand. Een SCOP van 4,5 betekent dat het toestel per kilowattuur stroom 4,5 kilowattuur warmte levert.

Ter vergelijking: een moderne HR-cv-ketel haalt op gas een rendement van ongeveer 1,07 op onderwaarde. Een elektrische kachel haalt exact 1,0. Een airco met SCOP 4,5 levert dus meer dan vier keer zoveel warmte per eenheid energie als een elektrische kachel. Of dat ook goedkoper is dan gas, hangt af van de prijsverhouding tussen stroom en gas; bij 28 cent per kilowattuur en 1,45 euro per kuub gas is de airco duidelijk goedkoper.

Wat de SCOP niet laat zien, is hoe het toestel presteert bij extreme kou. Het seizoensgemiddelde wordt gedomineerd door de vele uren tussen 2 en 12 graden, want dat is waar Nederlandse winters grotendeels uit bestaan. Bij min zeven graden zakt het momentane rendement naar 2,0 tot 2,8, en levert het toestel bovendien maar zestig tot zeventig procent van zijn nominale vermogen. Wil je de airco als serieuze verwarming gebruiken, vraag dan expliciet naar het gegarandeerde verwarmingsvermogen bij min zeven graden, niet alleen naar de SCOP.

EER en COP zijn de oudere, eenvoudigere maatstaven. Ze meten het rendement op één vast testpunt: EER bij 35 graden buitentemperatuur en vollast, COP bij zeven graden buiten en vollast. Geen deellast, geen seizoensmix.

Omdat een inverter-airco op vollast juist zijn laagste rendement haalt, ligt de EER altijd aanzienlijk onder de SEER. Een toestel met SEER 8,0 heeft vaak een EER van rond de 3,6. Beide getallen zijn correct, ze meten alleen iets anders.

Hier zit een valkuil die in de praktijk vaak tot verkeerde vergelijkingen leidt. Mobiele airco's worden doorgaans met EER gespecificeerd, split airco's met SEER. Een mobiele airco met EER 2,6 naast een split airco met SEER 8,0 leggen suggereert een verschil van factor drie; in werkelijkheid is het verschil nog groter, omdat de mobiele airco bovendien warme lucht via het kierende raam naar binnen zuigt. Vergelijk dus altijd gelijksoortige grootheden.

Voor verwarming kent het EU-label drie klimaatzones: warm (referentie Athene), gematigd (referentie Straatsburg) en koud (referentie Helsinki). Nederland valt onder gematigd.

Fabrikanten mogen alle drie de zones vermelden, en verkopers noemen in advertenties nogal eens het hoogste getal. Een toestel met SCOP 5,4 in de warme zone kan in de gematigde zone op 4,1 uitkomen — een verschil van bijna dertig procent in werkelijk verbruik. Voor een Nederlandse woning is uitsluitend de gematigde zone relevant. Vraag daar expliciet naar en laat het in de offerte opnemen.

Bij koeling speelt dit niet: de SEER wordt uitsluitend voor één gemiddelde Europese klimaatconditie bepaald, dus dat getal is direct vergelijkbaar tussen merken.

De formule is eenvoudig en werkt voor elk toestel:

Jaarverbruik (kWh) = koelvermogen (kW) ÷ SEER × draaiuren per jaar

Voorbeeld: een toestel van 3,5 kW met SEER 7,5 dat 550 uur per zomer draait. 3,5 gedeeld door 7,5 is 0,467. Maal 550 uur is 257 kilowattuur. Bij 28 cent per kilowattuur kost dat 72 euro per koelseizoen.

Voor verwarmen gebruik je dezelfde formule met SCOP: verwarmingsvermogen ÷ SCOP × stookuren. Een toestel van 4,0 kW met SCOP 4,5 dat 1.200 uur per stookseizoen draait, verbruikt 4,0 / 4,5 × 1.200 = 1.067 kilowattuur, ofwel circa 299 euro.

Het aantal draaiuren is de grootste onzekerheid in deze som. Als vuistregel voor Nederland: 300 tot 450 koeluren in het noorden en aan de kust, 500 tot 700 in het midden en zuiden, en 600 tot 800 in het zuidoosten. De regionale verschillen staan uitgesplitst op de regiopagina's per stad.

De meerprijs voor een klasse hoger bedraagt doorgaans 150 tot 350 euro. Of dat rendeert, hangt volledig af van het aantal draaiuren. Drie situaties:

Woonkamer met veel draaiuren en verwarmingsgebruik: altijd loont het. Bij 600 koeluren plus 1.200 stookuren scheelt een sprong van A+ naar A+++ al snel 80 tot 150 euro per jaar. De meerprijs is binnen twee tot vier jaar terugverdiend, en daarna is het pure winst gedurende de resterende tien tot twaalf jaar.

Slaapkamer die alleen 's zomers draait: marginaal. Bij 250 draaiuren op deellast is het absolute verbruik zo laag (60 tot 100 kWh) dat een labelsprong hooguit 10 tot 15 euro per jaar scheelt. Hier weegt het geluidsniveau zwaarder dan het rendement.

Vakantiewoning of incidenteel gebruik: nee. Bij minder dan honderd draaiuren per jaar verdient een hoger label zich binnen de levensduur niet terug. Investeer dat geld dan liever in zonwering of in een stiller toestel.

Een laatste overweging: een toestel met een hoger label heeft doorgaans ook een betere compressor, een grotere warmtewisselaar en een verfijndere regeling. Dat vertaalt zich behalve in rendement ook in minder geluid, een gelijkmatiger temperatuurverloop en vaak een langere levensduur. Die voordelen staan niet op het label, maar merk je vijftien jaar lang.