Airco in de slaapkamer

Om in slaap te vallen moet je lichaamstemperatuur met ongeveer een halve tot een hele graad dalen. Dat gebeurt door warmte af te staan via de huid, vooral via handen en voeten. Is de kamer warmer dan ongeveer 24 graden, dan lukt die afkoeling niet meer goed en blijft het lichaam in een lichtere slaapfase hangen. Boven de 26 graden neemt het aantal keren dat je 's nachts wakker wordt aantoonbaar toe, en daalt het aandeel diepe slaap.

In Nederlandse woningen is dit vooral een probleem op de bovenverdieping. Warme lucht stijgt, en een slaapkamer onder een dak vangt bovendien de hele dag directe zonnestraling op. Een zolderkamer die overdag oploopt naar 33 graden, koelt in een tropische nacht niet verder af dan 26 tot 28 graden, ook niet met het raam open. Dat verklaart waarom de slaapkamer in de praktijk vaak de eerste ruimte is waarvoor mensen een airco overwegen, en niet de woonkamer.

Ramen openzetten helpt alleen als de buitenlucht daadwerkelijk koeler is. Tijdens een tropische nacht in een stad als Amsterdam of Nijmegen zakt de buitentemperatuur nauwelijks onder de 22 graden, en in dichtbebouwde wijken blijft het door het hitte-eilandeffect nog warmer. Ventileren voegt dan warmte toe in plaats van dat het koelt.

De beste plek in een slaapkamer is de wand achter of naast het hoofdeinde van het bed, hoog aan de muur. De koude lucht komt dan de kamer in over het bed heen in plaats van erop, verspreidt zich langs het plafond en zakt gelijkmatig naar beneden. Dat is precies wat je wilt: koeling zonder merkbare luchtstroom.

De slechtste plek is de wand recht tegenover het bed, omdat de luchtstroom dan direct op je gezicht en bovenlichaam gericht is. Dat is de belangrijkste oorzaak van de klassieke klachten: droge keel, verstopte neus en een stijve nek. Kan die plek technisch niet vermeden worden, richt dan de horizontale lamellen permanent omhoog en gebruik de zwenkfunctie zodat de stroom niet constant op één punt staat.

Let daarnaast op drie praktische punten. Houd vijftien centimeter vrij tot het plafond, zodat de unit onbelemmerd lucht kan aanzuigen. Hang hem niet boven een radiator of verwarmingselement, omdat de opstijgende warmte de temperatuursensor misleidt. En zorg dat er verval is naar het afvoerpunt: een condenspomp in een slaapkamer is hoorbaar en dus een laatste redmiddel.

Vrijwel alle gezondheidsklachten die mensen aan airco toeschrijven, komen neer op drie oorzaken die alle drie oplosbaar zijn.

Directe luchtstroom. Een luchtstroom van boven de 0,2 meter per seconde op de huid voelt bij een lage temperatuur als tocht en droogt slijmvliezen uit. Oplossing: lamellen omhoog richten, de zwenkfunctie aanzetten en de ventilator op automatisch of laag zetten in plaats van op de hoogste stand.

Te grote temperatuursprong. Een kamer van 18 graden terwijl het buiten 32 is, betekent een schok van veertien graden bij het opstaan. Dat belast het lichaam en verhoogt de kans op verkoudheidsachtige klachten. Houd het verschil op maximaal vijf tot zeven graden en laat de temperatuur richting de ochtend oplopen.

Te droge lucht. Een airco ontvochtigt terwijl hij koelt. Draait hij de hele nacht, dan kan de relatieve luchtvochtigheid onder de veertig procent zakken, wat droge ogen en een droge keel geeft. Oplossing: gebruik de slaapstand die de temperatuur geleidelijk verhoogt (waardoor er minder wordt ontvochtigd), of zet een schaal water in de kamer. Sommige modellen hebben een ingebouwde bevochtigingsstand of een modus die de ontvochtiging beperkt.

Een vierde, minder bekende oorzaak is een vervuild filter. Stof, schimmelsporen en bacteriën hopen zich op in de binnenunit en worden bij het aanzetten de kamer in geblazen. Spoel de filters in de gebruiksperiode elke twee tot vier weken uit; dat is vijf minuten werk en lost een verrassend groot deel van de klachten op.

Gebruik de slaap- of nachtstand. Vrijwel elk merk heeft die, onder namen als sleep mode, night mode of quiet. Hij doet drie dingen tegelijk: het ventilatortoerental gaat omlaag (drie tot zes decibel stiller), de displayverlichting dooft, en de ingestelde temperatuur loopt in de loop van de nacht met een tot twee graden op, omdat je lichaam in de vroege ochtend minder koeling nodig heeft.

Koel voor het slapengaan al voor. Zet de airco een uur voordat je naar bed gaat aan op de gewenste temperatuur. De kamer, en vooral de muren en het meubilair, zijn dan al afgekoeld en het toestel hoeft 's nachts alleen nog te compenseren. Dat is stiller en zuiniger dan om elf uur beginnen met een kamer van 28 graden.

Laat hem de hele nacht doorlopen. Met een inverter-airco is dat zuiniger dan aan- en uitzetten. Het toestel moduleert terug naar tien tot twintig procent van zijn vermogen, wat 50 tot 150 watt kost, terwijl opnieuw opstarten vanaf een opgewarmde kamer telkens een piek van vollast vraagt.

Zet de ventilator op automatisch. Op de hoogste stand koelt het toestel sneller maar veel luider, en dat is precies wat je in een slaapkamer niet wilt. In de automatische stand kiest het toestel het laagste toerental dat de temperatuur haalt.

Een split airco van 2,0 kW kost inclusief installatie 1.300 tot 2.200 euro. Wordt hij samen met een woonkamerunit als duo-split geplaatst, dan is de meerprijs voor de slaapkamer meestal 800 tot 1.200 euro, wat aanzienlijk gunstiger is dan een los tweede systeem.

Het verbruik valt in een slaapkamer mee, juist omdat het toestel 's nachts vooral op deellast draait. Reken met de formule vermogen gedeeld door SEER maal de draaiuren: een toestel van 2,0 kW met SEER 7,5 dat 300 nachten per zomer ongeveer acht uur draait op gemiddeld dertig procent belasting, verbruikt grofweg 60 tot 100 kilowattuur per jaar. Bij 28 cent per kilowattuur is dat 17 tot 28 euro per koelseizoen.

Ter vergelijking: een mobiele airco van vergelijkbaar koelvermogen met een EER van 2,6 verbruikt in dezelfde situatie twee tot drie keer zoveel, dus 45 tot 85 euro per zomer, en maakt daarbij 46 tot 55 dB(A) geluid in de kamer zelf.

Kun je geen vaste airco plaatsen, bijvoorbeeld als huurder of in een appartement zonder VvE-toestemming, dan zijn er drie serieuze opties, in volgorde van effectiviteit.

Monoblock-airco. Alle techniek zit in één binnenunit met twee muurdoorvoeren van circa zestien centimeter. Geen buitenunit, dus vaak wel toegestaan waar een split airco dat niet is. Efficiency ligt tussen die van een split en een mobiele airco in, en het geluidsniveau op 32 tot 42 dB(A) is voor een slaapkamer nog acceptabel. Kosten: 900 tot 1.800 euro inclusief plaatsing.

Mobiele airco. Direct beschikbaar, geen installatie, maar 46 tot 55 dB(A) in de kamer en een slang door een kierend raam waardoor er continu warme lucht naar binnen lekt. Bruikbaar om de kamer vóór het slapengaan af te koelen en daarna uit te zetten, niet om de hele nacht te laten draaien. Zie de koopgids voor mobiele airco.

Passieve maatregelen. Onderschat deze niet: buitenzonwering op het zuiden of westen verlaagt de instraling met veertig tot zeventig procent, dakisolatie scheelt op een zolderkamer meerdere graden, en een ventilator die lucht in beweging houdt verlaagt de gevoelstemperatuur met twee tot drie graden voor enkele watts. In combinatie kunnen ze een vermogensklasse schelen en dus honderden euro's aan aanschaf en verbruik.